Wszechświat - wszechswiat.info

Jowisz - opis

Jowisz jest największą planetą w Układzie Słonecznym. Pod względem składu przypomina gwiazdę i gdyby był ok. 80 razy większy zostałby prawdopodobnie gwiazdą a nie planetą. Jowisz posiada 4 duże księżyce i wiele mniejszych, co przypomina strukturą pomniejszoną formę systemu planetarnego.

7 stycznia 1610 roku, astrom Galileo Galilei (Galileusz), za pomocą prymitywnego teleskopu, ujrzał cztery małe „gwiazdy” w pobliżu Jowisza, które okazały się być czterema największymi księżycami tej planety. Ich aktualne nazwy to: Io, Europa, Ganymede i Callisto i znane są również jako księżyce galileuszowe.

Astronomowie z całego świata donoszą o nowo odkrytych księżycach Jowisza, które muszą następnie zostać potwierdzone przez Międzynarodową Unię Astronomiczną (Union International Astronomical). Jeżeli rzeczywiście poruszają się po orbitach wokół Jowisza, zalicza się je do długiej listy księżyców tej planety. Posiada on aktualnie 50 naturalnych satelitów, nie uwzględniając tych, które nie zostały jeszcze ostatecznie sklasyfikowane.

Galileusz mógłby być teraz zdziwiony ile nauczyliśmy się o Jowiszu i jego księżycach, głównie z misji prowadzonej przez NASA, której nazwę nadano od jego imienia. Ganymede jest największym księżycem w Układzie Słonecznym i jedynym, który posiada własne pole magnetyczne. Na księżycu Europa, poniżej jego lodowej skorupy, znajduje się ocean ciekłej wody, również pod powierzchnią Callisto i Ganymede może występować ocean. Księżyc Io jest najbardziej aktywnym wulkanicznie obiektem w naszym Układzie Słonecznym. Jowisz jest widziany, jako różnobarwna planeta, z dostrzegalnymi zjawiskami atmosferycznymi. Najmniej przezroczyste chmury nad jego powierzchnią składają się z amoniaku, a głęboko poniżej nich występuje para wodna, która może być czasami zauważalna przez bezchmurne obszary nieba. „Pasma”, które można dostrzec na powierzchni Jowisza, tworzą naprzemienne ciemne pasy i jasne strefy, wytworzone przez silne wiatry, wiejące w wyższej atmosferze ze wschodu na zachód. Na Jowiszu występuje wiele sztormów, z których jeden tworzy na jego powierzchni najbardziej charakterystyczny element tej planety, czyli Wielką Czerwoną Plamę, obserwowaną od XIX wieku. Istnieje również Mała Czerwona Plama, która powstała na skutek połączenia się trzech małych sztormów o kształcie owali. Jest ona o mniej więcej połowę mniejsza od Wielkiej Czerwonej Plamy.

Atmosfera na Jowiszu swoim składem przypomina atmosferę Słońca - głównie tworzy ją wodór i hel. Im głębiej wnika się w atmosferę tym bardziej wzrasta ciśnienie i temperatura, w pewnym momencie dochodzi do zamiany gazowego wodoru w ciekły, a schodząc jeszcze głębiej następuje płynne przejście ciekłego wodoru w metaliczny, który wykazuje dobre przewodnictwo elektryczne. W tej metalicznej warstwie wytwarza się silne pole magnetyczne Jowisza, za które odpowiadają prądy elektryczne wywołane przez szybki ruch obrotowy planety. Wewnątrz planety panuje ogromne ciśnienie, dzięki, któremu możliwe jest utrzymanie się jądra osiągającego rozmiary Ziemi.

Gigantyczne pole magnetyczne Jowisza, jest największe w Układzie Słonecznym, prawie 20 000 razy mocniejsze niż ziemskie. Zawiera elektrycznie naładowane cząsteczki uwięzione w pasach radiacyjnych i inne elektrycznie naładowane cząsteczki, które regularnie uderzają księżyce planety i pierścienie, z poziomem promieniowania większym o ponad 1000 razy niż promieniowanie znośne dla człowieka, szkodliwym nawet dla przelatującej mocno osłonionej sondy NASA Galileo. Magnetosfera Jowisza, która składa się z tych cząsteczek, nabiera rozmiaru od 1 do 3 mln km w kierunku Słońca i zwęża się ku końcowi ciągnąć się za Jowiszem na długość 1 miliarda km.

W 1979 roku, dzięki sondzie NASA Voyager 1, niespodziewanie odkryto pierścienie Jowisza: wąski główny pierścień i wewnętrzny, przypominający chmury pierścień, zwany halo. Oba utworzone są przez pyły pochodzące z księżyców: Metis i Adrastea. Trzeci pierścień, znany jako ażurowy ze względu na swoją przezroczystość, jest tak naprawdę zbudowany z trzech pierścieni mikroskopijnych pyłów, które pochodzą od trzech małych księżyców zwanych: Amaltea, Tebe i Adrastea. Dane pochodzące z sondy Galileo wskazują, że system pierścieni mógł formować się w wyniku uderzeń meteorytów w powierzchnię czterech, małych, wewnętrznych księżyców, z których w następstwie materiał był wyrzucany w górę i trafiał na orbitę gigantycznej planety. Główny pierścień prawdopodobnie zbudowany jest z materiału pochodzącego z księżyca Metis. Opisywane pierścienie są łatwiej dostrzegalne, gdy podświetla je Słońce. Zostały one uchwycone przez Kosmiczny Teleskop Hubble'a.

W 1995 roku sonda NASA, nazwana Galileo, spuściła na powierzchnię Jowisza próbnik atmosferyczny, który wykonał pierwsze bezpośrednie pomiary atmosfery planety. Następnie sonda ta rozpoczęła wieloletnie badania Jowisza i jego większych księżyców. Podczas gdy Galileo krążyła po orbicie, inna sonda zwana Cassini-Huygens, znalazła się blisko Jowisza, by wykorzystać jego pole grawitacyjne do manewru w swojej drodze do Saturna. Oba bezzałogowe statki kosmiczne równolegle dokonały pomiarów magnetosfery, wiatru słonecznego, pierścieni oraz zorzy polarnej na Jowiszu.

W 2011 roku NASA rozpoczęła misje nazwaną Juno, aby przeprowadzić dogłębne pomiary Jowisza, z orbity polarnej, tzn. zbadać chemię, atmosferę, wewnętrzną strukturę i magnetosferę planety.

Nazwę największej planecie w naszym systemie zarówno Grecy jak i Rzymianie nadali na cześć najważniejszych w swojej mitologii bogów. Grecy nazywali ją Zeus, natomiast rzymianie Jowisz.

Jowisz

Jowisz